تجربه تلخ

امسال هم تجربه نامعلمی های من ادامه پیدا کرد. اما چیزی در آن نبود که ارزش نوشتن داشته باشد. یک مدرسه غیرانتفاعی جدید بالاشهری که دانش آموزانش همانطور مرفه و بی درد بودند اما خنگ تر و عقده ای تر و بی هویت تر. و اصولا برای مدرسه حتی همین ظاهر کار هم مهم نبود یعنی همین نمره و انضباط کلاسی و این طور مسائل. اگر همه کلاس نمره تک می گرفتند کسی از من بازخواست نمی کرد. اگر همه کلاس را اخراج می کردم و برای در و دیوار درس می دادم کسی یقه ام را نمی گرفت. محیطی نامأنوس و غریب و گنگ داشت. محیطی که انگار همه به یک زبان صحبت می کنند و من به یک زبان دیگر.

و این البته سرانجام عقلانیت مدرنی است که ما را در خود گرفتار کرده. یعنی حرکت تمام جامعه ما به همین سو خواهد بود. همه چیز ظاهری خواهد شد و آدم ها همه شبیه به هم و در حداقل هوش و فردیت و خرد و تحلیل. یک چیزی شبیه فیس بوک. هر آدمی در فیس بوک یک عکس است و چند کلمه که علایقش را نشان می دهد و در هر مسئله حداکثر چند جمله به صورت مکتوب (یعنی با حداقل حجم اشارات نمادین) اظهار نظر می کند. و در نهایت همه آدم ها شبیه به هم خواهند بود با تفاوت های جزئی. و دورکیم با تمام ارزشی که برای کارش قائلم، نظریاتش به درد همان یک قرن پیش فرانسه می خورد. چون من هر قدر نگاه می کنم فقط می بینم فردیت ها روز به روز کمتر می شود و آدم ها همه در حال تقلیل به یک عکس سه در چهار و چند کد و رقم هستند. و البته آنهایی که می خواهند متفاوت باشند، خودشان را به الگویشان شبیه می کنند و صبح که از خانه بیرون می زنند تازه می بینند که نه تنها متفاوت نیستند بلکه زیادی همسان با جامعه اند.

یک روز مرحوم علامه، علوی را و دو دهه بعدش نیکان را تأسیس کرد که انقلابی در ساختار آموزش و پرورش آن روزگار بود. اما امروز مدارس غیرانتفاعی بیشتر شبیه بنگاه هایی هستند که خدمات بهتر ارائه می دهند و پول بیشتر می گیرند. معلم ها دنبال پول هستند و لذا خدمات بهتر ارائه می کنند و خانواده ها دنبال خدمات خوب هستند پس پول بیشتری می دهند. از قضا فردیت در مدارس دولتی پایین شهری بیشتر است. یعنی دست کم کسی به کسی بدهکار نیست. من فکر می کنم بر خلاف نظر دورکیم، توی روستاها یا شهرهای کوچک فردیت پررنگ تر است. اما توی این مدارس بالاشهری آدم ها مسخ شده اند. این آدم ها بیشتر به ماکت آدم شبیه هستند تا خود آدم. و من البته تا حالا نتوانسته ام با ماکت ها دوست شوم...